Klimaatverandering aanpakken binnen de opkomende circulaire economie

Toen ik afgelopen november in Marrakesh sprak op het Social Innovation and Global Ethics Forum (SIGEF 2016) en in de Green Zone van de COP22, kreeg ik de gelegenheid om het klimaat te bespreken in de context van de opkomende circulaire economie. Ik had ook het geluk om te luisteren naar enkele van 's werelds toonaangevende vernieuwers op dit gebied. Vertegenwoordigers van de luchtvaartindustrie, de scheepvaart, de energiesector, de landbouwsector, de productiesector en de beweging voor duurzame steden brachten allemaal krachtige boodschappen van vooruitgang, met een duidelijke oproep tot verdere actie.

Als bedrijfsmodel getuigt de circulaire economie van een groeiende volwassenheid binnen het internationale bedrijfsleven. Volgens deze filosofie zijn biologische en minerale hulpbronnen niet langer zomaar voor het grijpen, maar vormen ze kostbaar natuurlijk kapitaal dat zorgvuldig moet worden beheerd. Lucht, water en ecosystemen worden niet langer gezien als stortplaatsen voor afval, maar als gemeenschappelijk bezit dat beschermd moet worden. En producten zijn niet zomaar snuisterijen om te gebruiken en weg te gooien, maar zijn ontworpen om hun functie te vervullen en vervolgens te worden hergebruikt, een nieuwe bestemming te krijgen of gerecycled te worden met zo min mogelijk afval.

In wezen streeft de circulaire economie ernaar het complexe evenwicht van de aarde na te bootsen dat het leven in stand houdt, zonder daarbij iets te verspillen. Bedrijfswaarde wordt gegenereerd door: risicobeheer over de gehele waardeketen; verminderde druk op natuurlijke hulpbronnen; het identificeren van nieuwe inkomstenstromen; aanpassing aan nieuwe technologieën en globaliseringstrends; en merkbescherming. Dit alles moet worden ondersteund door nauwkeurige duurzaamheidsmaatstaven om de voortgang te evalueren. In plaats van een nulsomspel belichaamt het een echte win-win-filosofie, een verlicht eigenbelang dat de ingewikkelde manieren erkent waarop we allemaal met elkaar verbonden zijn.

De bedrijven die SCS wereldwijd heeft gecertificeerd, lopen voorop in de beweging voor een circulaire economie, bijvoorbeeld:

• met duurzame landbouwpraktijken die de bodem verbeteren, erosie actief tegengaan en water en de natuur beschermen, terwijl ze tegelijkertijd overvloedige, voedzame gewassen opleveren en een eerlijke, rechtvaardige werkomgeving creëren;
• met innovatieve oplossingen voor productontwerp op het gebied van terugname, recycling en hergebruik, die ervoor zorgen dat afval niet op de stortplaats terechtkomt en die kostbare hulpbronnen beschermen;
• met programma’s voor een gediversifieerde bosbouweconomie die hout niet alleen als timmerhout of brandstof beschouwen, maar ook de vele ecologische diensten erkennen die een levend, gezond bos levert, waaronder niet in de laatste plaats de ondersteuning van lokale gemeenschappen en de opslag van koolstof; en
• door strategisch gebruik te maken van levenscyclusanalyses om de milieuprestaties te beoordelen, niet alleen intern, maar in de hele toeleveringsketen, teneinde zowel risico’s als aanzienlijke verbeteringsmogelijkheden met een reëel rendement op de investering in kaart te brengen.

Nu, in deze tijd van ongekende klimaatverandering, is het van essentieel belang dat bedrijven, overheden en instellingen de lessen van de circulaire economie toepassen op onze grootste uitdaging: het stabiliseren van het klimaat op aarde. Deze lessen omvatten:

• erkenning van de intrinsieke en onvervangbare waarde van de mondiale gemeenschappelijke goederen – ons kwetsbare evenwicht in het klimaat dat al het leven in stand houdt;
• risicobeheer door zuinig om te gaan met hulpbronnen, het voorkomen van vervuiling, het omleiden van afval en het zorgvuldig toepassen van innovatieve technologieën om koolstof op te slaan en klimaatbedreigende uitstoot te voorkomen zonder onbedoelde nadelen;
• exponentieel denken om in te zien dat er niet alleen tegen 2030, 2040 of 2050 snel en doeltreffend moet worden opgetreden, maar ook om gevaarlijke temperatuurstijgingen van +2 graden Celsius (+2 °C) of meer in de komende tien jaar te voorkomen;
• en ten slotte actuele statistieken waarmee we elke klimaatmitigatiestrategie beter kunnen beoordelen, kunnen vaststellen of deze op tijd de gewenste resultaten oplevert, en kunnen garanderen dat ons geld goed wordt besteed.

Dit laatste punt – de noodzaak van actuele maatstaven voor klimaatboekhouding – is misschien wel het minst glamoureuze, maar wel het belangrijkste gesprek dat we op dit moment moeten voeren. Zoals we eerder al hebben aangegeven , zijn de maatstaven voor klimaatboekhouding die momenteel worden gebruikt door koolstofregisters, koolstofmarkten, beleidsmakers, bedrijven die hun koolstofvoetafdruk berekenen en zelfs bij internationale onderhandelingen , al twintig jaar achterhaald!

De klimaatwetenschap heeft enorme vooruitgang geboekt, zoals samengevat in het vijfde evaluatierapport (AR5) van het IPCC. We weten nu dat:

• methaan vormt een klimaatrisico dat 4 tot 5 keer groter is dan eerder werd aangenomen;
• twee stoffen die in conventionele klimaatboekhoudsystemen niet worden meegerekend – zwarte koolstofdeeltjes en troposferisch ozon – zijn belangrijke klimaatverontreinigende stoffen die snel moeten worden teruggedrongen;
• sommige verontreinigende stoffen hebben de aarde kunstmatig afgekoeld, en alleen als we hun aanwezigheid of afwezigheid begrijpen, kunnen we de ware omvang van de klimaatuitdaging ten volle doorgronden;
• Er moet ook beter rekening worden gehouden met veranderingen in de circulatiepatronen van de oceanen en de atmosfeer, en met andere natuurlijke klimaatprocessen.

Bovendien hebben we geleerd dat we ons moeten richten op het afremmen en uiteindelijk omkeren van de hoeveelheid overtollige opgesloten straling (warmte) – gemeten in watt per vierkante meter (W/m²) boven het aardoppervlak – die de mondiale temperaturen doet stijgen. Zie het als koud water op een fornuis zetten – je zet het vuur hoger en na een paar minuten kookt het water. Welnu, doordat we het vuur op de planeet hoger hebben gezet, is de temperatuur van de aarde gestegen. Een nieuwe studie die vorige maand in het tijdschrift Science is gepubliceerd, toont aan dat bij de huidige temperaturen de klimaatverandering nu al elk onderdeel van de natuurlijke wereld ontwricht.

We zitten nu al op +2,4 W/m² boven de historische referentieniveaus. Tenzij we het roer omgooien, is deze warmte toename voldoende om de gemiddelde mondiale temperatuur van de aarde ruim boven de +1,8 °C te doen uitkomen. De bovengrens die is vastgelegd in het Klimaatakkoord van Parijs, +2 °C, ligt binnen handbereik. Het komt erop neer dat inspanningen om de CO2-uitstoot te verminderen en ons aan te passen aan het klimaat veel te beperkt en te laat zullen zijn als we niet ook op korte termijn ingrijpen in de klimaatcrisis. En dat blijkt ook de kern te zijn voor duurzame ondernemingen.

Een essentiële stap om het klimaat te stabiliseren op of onder +1,5 °C – de ambitieuzere doelstelling uit het Akkoord van Parijs – of zelfs nog strenger op het huidige niveau van ongeveer +1,2 °C, is het aanpassen en actualiseren van onze methoden voor klimaatboekhouding. Alleen als we de berekeningen goed hebben, kunnen we echt begrijpen welke mitigatiemaatregelen de resultaten kunnen opleveren die we nodig hebben om in het komende decennium een op hol geslagen klimaatverandering te voorkomen, welke maatregelen kunnen worden ingezet zonder onbedoelde schade aan het milieu of de menselijke gezondheid te veroorzaken, en hoe we kunnen voorkomen dat we miljarden dollars uitgeven aan ideeën die niet werken.

Gelukkig worden er momenteel inspanningen geleverd om de aandacht te vestigen op bijgewerkte protocollen voor klimaatboekhouding voor internationaal gebruik, gebaseerd op de wetenschappelijke bevindingen van het vijfde evaluatierapport van het IPCC. Vooruitstrevende bedrijven en brancheorganisaties passen deze bijgewerkte protocollen al toe om een duidelijker beeld te krijgen van hun eigen klimaatvoetafdruk en om te bepalen hoe ze het meeste rendement uit hun investeringen kunnen halen. Neem contact met ons op voor meer informatie hierover.

Kunnen we het klimaat stabiliseren? Technisch gezien is het antwoord ja. Zijn we hiertoe in staat? Misschien. Omwille van een gezonde en duurzame economie zullen we gezamenlijk moeten investeren in klimaatoplossingen die in sommige gevallen verder reiken dan bedrijfs- of politieke grenzen. Om deze klus te klaren, moeten we wellicht ook enkele vooroordelen loslaten over wat op korte termijn wel en niet zal werken. Gesteund door de nieuwste wetenschappelijke inzichten en gemotiveerd door de noodzaak om nu te handelen, hebben we nog steeds het vermogen om te slagen in deze ultieme duurzaamheidsuitdaging.

Als je dit artikel leuk vond, vergeet dan niet om je te op de SCS-blog, zodat je een melding krijgt wanneer we nieuwe artikelen publiceren.