De cruciale rol van regeneratieve landbouw bij het stabiliseren van ons klimaat

Het is niet overdreven om te stellen dat de strijd tegen klimaatverandering de belangrijkste uitdaging voor de mensheid in de^21e eeuw is geworden. Als gevolg van de combinatie van snelle bevolkingsgroei en de industrialisering van samenlevingen over de hele wereld, draagt de toename van broeikasgassen in onze atmosfeer bij aan gestaag stijgende temperaturen, smeltende ijskappen, een stijgende zeespiegel en vaker voorkomende natuurrampen die onze manier van leven op aarde bedreigen.

Uit een onderzoek van de Wereld Meteorologische Organisatie uit 2021 blijkt dat het aantal weergerelateerde rampen wereldwijd sinds 1970 is vervijfvoudigd. Deze rampen omvatten orkanen, tornado’s, overstromingen, droogtes, bosbranden en andere extreme weersomstandigheden. Het totale verlies aan mensenlevens, de vernietiging van eigendommen en natuurlijke habitats, en de economische gevolgen van deze gebeurtenissen zijn ontstellend, en wetenschappers hebben gewaarschuwd dat de situatie nog verder zal verslechteren voordat er verbetering kan optreden. Zonder snelle, doortastende en gecoördineerde maatregelen van wereldleiders, bedrijven, industrieën en het publiek zouden de langetermijneffecten van klimaatverandering wel eens volkomen catastrofaal kunnen blijken.

Stof tot nadenken

Als de meeste mensen zich een beeld vormen van het probleem van klimaatverandering, denken ze aan miljoenen benzineauto’s op de weg, of aan energiecentrales en fabrieken die vervuiling de lucht in spuwen. Maar naast deze belangrijkste boosdoeners is er nog een andere belangrijke oorzaak die lange tijd onder de radar van het grote publiek is gebleven: de landbouw. De hedendaagse landbouw – zowel de veeteelt als de akkerbouw – stoot enorme hoeveelheden broeikasgassen uit en tast vaak het natuurlijke vermogen van de bodem om koolstof op te slaan aan.

Het goede nieuws is dat de landbouw, hoewel ze deel uitmaakt van het probleem, ook een belangrijk onderdeel van de oplossing is. "Regeneratieve landbouw" – landbouwpraktijken die erop gericht zijn koolstof uit de atmosfeer te halen en terug in de bodem te brengen – is een van de meest veelbelovende bewegingen in de strijd tegen klimaatverandering. In dit artikel bekijken we verschillende bronnen van klimaateffecten in de moderne geïndustrialiseerde landbouw, de positieve voordelen van regeneratieve landbouwtechnieken, en hoe de boerderijen en veehouderijen van vandaag hun steentje kunnen bijdragen om de aarde te helpen het tij te keren.

De gevolgen van de industriële landbouw voor het klimaat

De moderne landbouw draagt, ondanks al haar geavanceerde mogelijkheden om een planeet met 8 miljard mensen te onderhouden, ook bij aan de achteruitgang ervan. De huidige werkwijzen van de meeste geïndustrialiseerde landbouwbedrijven zijn om verschillende redenen niet duurzaam, met name als het om het klimaat gaat.

Om te beginnen wordt geschat dat landbouw en voedselproductie 21 tot 37 procent van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen voor hun rekening nemen, afhankelijk van wat er precies wordt gemeten. Deze uitstoot omvat (onder andere) kooldioxide, grotendeels afkomstig van energieverbruik, stikstofoxide door het gebruik van stikstofhoudende meststoffen op akker- en weidegrond, en methaan afkomstig van vee. Zwarte koolstof is een andere krachtige klimaatvervuiler, die wordt uitgestoten door dieselmachines, vrachtvervoer en landbouwverbranding.

Naast de uitstoot van klimaatvervuilende stoffen zijn landbouwgronden aangetast door wijdverbreide grondbewerkingspraktijken, waardoor er minder koolstof op natuurlijke wijze in de bodem wordt opgeslagen. De explosieve bevolkingsgroei en de vraag naar steeds hogere gewasopbrengsten hebben bijgedragen aan deze bodemdegradatie door het gebruik van landbouwtechnieken waarbij veel chemicaliën worden ingezet, evenals door ontbossing om meer land vrij te maken.

Voedselverspilling is een ander aspect van het probleem, dat aanzienlijke hoeveelheden methaan veroorzaakt. Volgens sommige studies wordt maar liefst 40 procent van al het geproduceerde voedsel op een bepaald moment in de levenscyclus verspild, tijdens de oogst, de voedselverwerking, het transport, de verkoop in de detailhandel, en door bedrijven en huishoudens.

Commerciële landbouwers moeten al deze factoren afwegen en aanpakken, terwijl ze tegelijkertijd moeten omgaan met de druk van het steeds onvoorspelbaarder wordende weer, de veranderende regelgeving en de voortdurend wisselende markt, waarbij ze bovendien tijdig een betrouwbare gewasproductie tegen concurrerende prijzen moeten leveren.

Leveranciers van duurzame landbouwoplossingen worden

Gelukkig zijn er tal van oplossingen die boeren kunnen helpen om een evenwicht te vinden tussen de soms tegenstrijdige belangen op het gebied van bedrijfsvoering, duurzaamheid en voedselveiligheid die bij de productie een rol spelen.

Het toepassen of ondersteunen van technieken voor regeneratieve landbouw is een belangrijke manier waarop boeren en voedingsbedrijven kunnen bijdragen aan het tegengaan van klimaatverandering en tegelijkertijd uitstekende bedrijfsresultaten kunnen behalen. Een centraal uitgangspunt van regeneratieve landbouw is het behoud van de bodemgezondheid, waardoor landbouwgrond productiever en veerkrachtiger wordt en tegelijkertijd het natuurlijke vermogen van de bodem om koolstof op te slaan wordt versterkt. De belangrijkste principes van bodemgezondheid zijn onder meer:

1. Het hele jaar door levende wortels in stand houden om een duurzaam ecosysteem in de bodem te bevorderen.
2. Het minimaliseren van bodemverstoring door minder grondbewerking en minder gebruik van chemische middelen.
3. De grond bedekt houden met gewassen om erosie tegen te gaan en de waterretentie te verbeteren.
4. Het integreren van vee om de bodemvruchtbaarheid te verbeteren door een hogere microbiële dichtheid en meer organisch materiaal.
5. Het vergroten van de diversiteit en de biodiversiteit in de bodem en de omliggende ecosystemen.

Deze landbouwtechnieken zijn niet nieuw. Ze vinden hun oorsprong juist in traditionele werkwijzen en principes waarop inheemse boeren al duizenden jaren vertrouwen. Tegenwoordig zorgen wetenschappelijke en technologische vooruitgang ervoor dat regeneratieve landbouwtechnieken nauwkeuriger worden en, nog belangrijker, gemakkelijker door boeren kunnen worden toegepast en opgeschaald om aan de moderne eisen te voldoen. Met hulpmiddelen als satellietbeelden, monitoring via drones en kunstmatige intelligentie kunnen boeren bijvoorbeeld gebruikmaken van data-analyse om hun akkers duurzamer en hun bedrijfsvoering efficiënter dan ooit te maken.

De grote voordelen van regeneratieve landbouwpraktijken

Naarmate boerderijen steeds vaker regeneratieve technieken toepassen, keert de grond geleidelijk terug naar een meer natuurlijke staat, wat tot een aantal ongelooflijk gunstige resultaten leidt.

Het terugdringen en omkeren van erosie is bijvoorbeeld een cruciaal onderdeel van de regeneratieve agenda. De meeste wetenschappers zijn het erover eens dat het onder natuurlijke omstandigheden ongeveer 100 jaar duurt om 2,5 cm nieuwe bovengrond te vormen, maar elk jaar worden miljarden tonnen vruchtbare bovengrond door regen en wind van landbouwgrond weggespoeld. Aangezien dit tempo van verlies aanhoudt, in combinatie met stijgende temperaturen en langdurige droogtes, zijn veel deskundigen van mening dat sommige landbouwgebieden op weg zijn naar een nieuwe rampzalige Dust Bowl-periode. Door maatregelen te nemen, zoals het aanplanten van bodembedekkers op velden die anders tussen de teeltseizoenen door kaal zouden blijven, helpen boeren echter om de kostbare bovengrond op zijn plaats te houden.

De beweging voor regeneratieve landbouw richt zich niet alleen op het voorkomen van bodemerosie, maar ook op het bevorderen van de bodemgezondheid. Wat de leek zich vaak niet realiseert, is dat vruchtbare grond veel meer is dan alleen maar aarde; elke theelepel grond bevat miljoenen micro-organismen die helpen bij de afbraak van organisch materiaal en planten ondersteunen bij het opnemen van water en voedingsstoffen. Agressieve chemicaliën en voortdurende verstoring van de bodem kunnen de bodem van deze gunstige eigenschappen beroven en hem minder productief maken. Maar strategisch gekozen bodembedekkers helpen die voedingsstoffen te behouden en terug te brengen naar de bodem, net als andere methoden, zoals het toevoegen van compost en het introduceren van regenwormen en nuttige insecten. Bovendien kan de mest van grazend vee helpen de bodemgezondheid te verbeteren, waardoor er minder behoefte is aan kunstmest.

Uiteindelijk helpen deze en andere technieken, zoals de naam ‘regeneratief’ al aangeeft, de bodem (en daarmee het landbouwbedrijf) om zichzelf in stand te houden via een voortdurende cyclus van geven en nemen. En als uiterst belangrijk bijkomend voordeel wordt het land een effectievere koolstofput. Op deze manier kan de brede invoering van regeneratieve landbouw meer doen dan alleen de uitstoot van broeikasgassen verminderen; in theorie kan het zelfs een deel van de reeds aangerichte schade ongedaan maken .

De positieve effecten van regeneratieve landbouw op boeren

Regeneratieve landbouw is goed voor het milieu en ook een voordeel voor boeren. Regeneratieve technieken vereisen veel minder productiemiddelen zoals zaad, kunstmest en bestrijdingsmiddelen, waardoor boeren hun bedrijfskosten aanzienlijk kunnen verlagen. De resultaten lopen uiteen wat betreft de vraag of regeneratieve boerderijen hogere of lagere opbrengsten behalen, maar uit onderzoek blijkt dat zelfs in gevallen waarin de opbrengsten daalden, de winstgevendheid van de boerderijen toenam.

Zo bleek uit een onderzoek van de Ecdysis Foundation uit 2020 dat regeneratieve landbouwbedrijven gemiddeld 78 procent winstgevender waren dan conventionele landbouwbedrijven. Dit was te danken aan lagere productiekosten, een grotere natuurlijke weerstand tegen ongedierte en hogere premies van afnemers.

Op de langere termijn zou de invoering van regeneratieve landbouwpraktijken boerderijen beter bestand moeten maken tegen extreme weersomstandigheden en stijgende temperaturen, die het voortbestaan van de geïndustrialiseerde landbouw bedreigen. Deze veerkracht vertaalt zich in een meer voorspelbare, betrouwbare inkomstenstroom en meer zekerheid dat het bedrijf nog vele jaren zal blijven floreren.

Wat betreft het minimaliseren van afval op het landbouwbedrijf zijn er tal van manieren om dit afval te verminderen, mensen te voeden en de boeren financieel te ondersteunen. Composteren is een veel toegepaste strategie binnen de regeneratieve landbouw om de methaanuitstoot door afval te verminderen. Zorgvuldig gecontroleerde „rookarme“ verbrandingen, waarbij biochar ontstaat dat weer in de bodem kan worden ingewerkt, en het versnipperen van afval kunnen eveneens de uitstoot van klimaatverontreinigende stoffen verminderen in vergelijking met open verbranding.

De rol en het belang van certificeringen voor duurzame landbouw

Om regeneratieve landbouw op grote schaal ingang te laten vinden, moeten boeren, voedselproducenten en andere bedrijven rendement op hun investering zien. Een manier om hun inspanningen aan consumenten duidelijk te maken, is het behalen van een passende certificering, zoals Regenerative Organic^Certified™ (ROC). Inmiddels zijn de meeste consumenten bekend met biologische certificeringen, zoals USDA Certified Organic, voor voedingsmiddelen en andere landbouwproducten zoals katoen en wol. ROC, een certificering onder toezicht van de Regenerative Organic Alliance, gaat verder waar biologisch ophoudt door te verifiëren dat producenten voldoen aan strenge eisen op het gebied van bodemgezondheid, dierenwelzijn en sociale rechtvaardigheid. Net als andere certificeringsnormen, zoals het Certified Sustainably Grown-programma SCS Global Servicesen het Soil Carbon Initiative, houdt ROC rekening met het gehele landbouwecosysteem.

Door ROC-gecertificeerde gewassen te verbouwen of ROC-gecertificeerde producten te vervaardigen, kunnen bedrijven zichzelf een concurrentievoordeel verschaffen op een markt die steeds milieubewuster wordt. 

De impact van regeneratieve landbouw kan nu al merkbaar zijn!

Er bestaan geen wondermiddelen tegen klimaatverandering. Maar er zijn tal van schaalbare, wetenschappelijk onderbouwde oplossingen die veelbelovend zijn voor het terugdringen van uitstoot, het afwenden van rampen en zelfs het herstellen van onze planeet naar een vroegere, gezondere toestand. Van al deze opties is regeneratieve landbouw duidelijk een belangrijk instrument. Regeneratieve landbouw kan een sleutelrol spelen bij het tegengaan van klimaatverandering, het herstellen van het natuurlijke ecosysteem en het ondersteunen van een bloeiende landbouwsector. Het is een oplossing die voor alle partijen voordelen biedt, vandaag al een aanzienlijke impact kan hebben en toekomstige generaties kan ondersteunen.