Onze blauwe planeet beschermen
Wereldwaterdag (22 maart) herinnert ons er op indringende wijze aan dat zoet water onze kostbaarste natuurlijke hulpbron is. Het WWF wijst erop dat wereldwijd 1,1 miljard mensen geen toegang hebben tot schoon water, dat 2,7 miljard mensen minstens één maand per jaar te maken hebben met waterschaarste en dat 2,4 miljard mensen door gebrekkige sanitaire voorzieningen worden blootgesteld aan door water overgedragen ziekten.
De reeks bedreigingen voor het grondwater en het oppervlaktewater is duizelingwekkend – industriële vervuiling, afvloeiing uit de landbouw, sedimentatie en landgebruik, om er maar een paar te noemen. Door de klimaatverandering loopt de waterzekerheid nu nog meer gevaar.
Een van de belangrijkste veranderingen die zich voordoen en die wellicht verband houden met de opwarming van de aarde, is de verandering in het tropische luchtcirculatiesysteem. Dit circulatiepatroon, dat hier is afgebeeld, zuigt warme, vochtige lucht omhoog en naar buiten vanaf de evenaar. De lucht droogt vervolgens uit en zakt weer naar de grond aan de zuidelijke en noordelijke randen van de circulatie. Naarmate de mondiale temperaturen zijn gestegen, is dit circulatiepatroon aan beide zijden van de evenaar uitgediept, wat veel drogere omstandigheden heeft veroorzaakt in dichtbevolkte en landbouwrijke regio's.
Verdere verstoringen van het klimaatsysteem – van de snelle opwarming van het Noordpoolgebied en het verdwijnen van het zee-ijs daar tot het smelten van gletsjers die honderden miljoenen mensen van water voorzien – hebben gevolgen voor de beschikbaarheid van zoet water.
De klimaatverandering leidt tot langdurige droogte, die onlosmakelijk verbonden is met regionale conflicten, van Soedan tot Syrië. De afgelopen jaren hebben droogtes ook geleid tot ongekende bosbranden, zoals die welke in 2017 woedden in de westelijke staten van de VS, de Canadese provincie Alberta en New South Wales in Australië. Naar verluidt brandende boreale bossen in het Noordpoolgebied in een tempo dat al 10.000 jaar niet meer is voorgekomen.
Volgens de Verenigde Naties kampen Noord-Afrika en West-Azië met ernstige waterstress (meer dan 60 procent), en is de kans op waterschaarste in de toekomst vrij groot. Maar misschien is de dreiging van wateronzekerheid nergens zo duidelijk als in Kaapstad, Zuid-Afrika, waar het watertekort de stad met 3,75 miljoen inwoners op de knieën heeft gedwongen. Nu de reservoirs nog maar 23 procent van hun capaciteit bevatten, heeft de stad de waterdruk in de leidingen verlaagd en mogen inwoners nu niet meer dan 13 gallon per persoon per dag gebruiken, minder daneen zesde van het gemiddelde Amerikaanse verbruik van 88 gallon per dag.
Of Duurzame Ontwikkelingsdoelstelling 6 van de VN, Schoon water en sanitaire voorzieningen („zorgen voor de beschikbaarheid en het duurzame beheer van water en sanitaire voorzieningen voor iedereen“), kan worden gerealiseerd, hangt grotendeels af van de vraag of we ons klimaat kunnen stabiliseren en herstellen – een enorme opgave, hoe je het ook bekijkt. Ik heb hier eerder geschreven over de noodzaak om in het komende decennium doortastende maatregelen te nemen om de warmte in de atmosfeer te verminderen, de oorzaak van de stijgende mondiale temperaturen en een belangrijke factor die van invloed is op onze watervoorraden, en we zullen de komende maanden meer over dit onderwerp te melden hebben.
Een van de positieve ontwikkelingen op het gebied van water is de oprichting van de Alliance for Water Stewardship (AWS), de eerste alomvattende wereldwijde norm voor verantwoord waterbeheer. Deze norm reikt veel verder dan alleen efficiënt watergebruik en biedt grote waterverbruikers en -beheerders houvast bij hun inspanningen om verantwoord waterbeheer te bevorderen, een duurzame waterbalans te realiseren, een goede waterkwaliteit te waarborgen en te zorgen voor gezonde watergerelateerde locaties en waarden. Tot de oprichtende partners behoort een breed scala aan belanghebbenden, waaronder grote internationale milieu-ngo's, bedrijfsverenigingen, onderzoeksinstituten, toonaangevende retailers en fabrikanten, en vertegenwoordigers van de Verenigde Naties. Als wereldwijd erkende externe certificeringsinstantie (CB) voor de AWS-norm (en de enige CB die in Noord-Amerika is erkend), is SCS in staat om onafhankelijk te beoordelen welke innovatieve stappen bedrijven nemen om op verantwoorde wijze met watervoorraden om te gaan en hun watervoetafdruk te minimaliseren.
Uiteindelijk is water geen onoplosbaar probleem. Er is een schat aan kennis beschikbaar over hoe de problemen rond toegang tot en zekerheid van water kunnen worden aangepakt, en er is een groeiende internationale betrokkenheid bij dit nobele doel. De prangende vraag is nu of de klimaatverandering deze inspanningen teniet zal doen, of dat we de politieke wil en de middelen kunnen opbrengen die nodig zijn om de overmatige warmte die deze verandering aanwakkert, te verminderen.
